Op de Helte 100 jaar

OdH1 7 1919"Dit huis van hout en steen, dat lang de stormen heeft doorstaan, waar nog de wolk gebeden hangt van wie zijn voorgegaan"; met dit lied begon de feestelijke viering op zondagmorgen 8 december 2019. De hele dienst, met als voorganger ds. Sybrand van Dijk, stond in het teken van dit 100 jaar gedenken. We zagen een boeiende presentatie over deze eeuw en na de dienst werd gevraagd of die nog een keer te zien zou zijn: Dat doen we graag: zie>>> 
Hierbij een link naar het verslag over deze bijzondere viering: Een huis van 100 jaar >>>

Historische informatie:
Deze geschiedenis start op 12 januari 1857 in café Schuring in Roden. Daar kopen de hoogste bieders, boer Krijthe en schoenmaker Mulder, voor f 1000,- het huis met een tuin van Jan Hofsteenge aan de Kanaalstraat. De beide heren zijn de voormannen van een kleine groep afgescheidenen die geregeld samenkomt in de toenmalige Coöperatie aan de Leeksterweg.

Hervormd en Gereformeerd
Onze kinderen en kleinkinderen weten niet anders dan dat hun ouders of grootouders lid zijn van de Protestantse Kerk en hebben geen idee meer wat Hervormd of Gereformeerd betekent. Korte versie voor wie het niet meer weet: in 1834 en de jaren erna vond in Nederland de Afscheiding plaats. Mensen kwamen uit onvrede over de leervrijheid en het in hun ogen te liberale beleid van de staatskerk, de Nederlands Hervormde Kerk, bij elkaar in huiskamers. Uiteindelijk verlaten tal van Gereformeerden de Nederlandse Hervormde Kerk en richtten eigen gemeenten op. Ds. de Cock uit Ulrum, een populair dominee in het noorden, was één van die predikanten die weigerde de nieuwe regelingen te accepteren en werd geschorst. Vandaar de bijnaam ‘Koksianen,’ een negatieve typering want de Gerformeerden plaatsten zich hiermee buiten de dorpsgemeenschap en dat werd niet gewaardeerd in een besloten dorp als Roden. Pas in 2002 is de tijd rijp voor een nieuwe, gezamenlijke kerk: de Protestante Kerk te Roden en Roderwolde.

Nieuwe kerk
De nieuwe Chr. Afgescheiden Geref. Gemeente in Roden gaat van start op 26 februari 1857. De dertig belijdende leden komen uit Een, Leek en Zevenhuizen. Ook een aantal komt uit de Ned. Hervormde kerk in Roden. De bouwcommissie voor de nieuw te bouwen kerk bestaat uit Jan Aukema en Sikke Rademaker. Het benodigde geld krijgt de kerkenraad gedeeltelijk van twintig leden: f 1252,-en de rest, f 3048,-, lenen ze van de gemeenteleden. Een groot bedrag voor die tijd! Wat een opoffering heeft dat gekost. In de tuin komt een eenvoudig kerkje te staan en het huis wordt verbouwd tot pastorie met twee kamers, een studeerkamer en een stookkamer. In 1884 komt er een keuken bij. Pas in 1890 bouw de kerkenraad een consistorie in het schuurtje van de pastorie. Waarschijnlijk vergaderde de kerkenraad tot die tijd in de studeerkamer van de dominee.

Eerste dominees
De eerste dominee die de gemeente beroept, in samenwerking met de gemeente uit Een, is ds. Kok uit Zuilichem. Hij verdient f 400,- per jaar en Een betaalt hiervan een derde. De huisbezoeken worden te paard afgelegd. Hij is wel streng en gaat bijvoorbeeld nogal tekeer tegen de kermis in Nietap met Pinksteren en Rodermarkt in het najaar. Zaken die zorgen geven in die tijd en waarbij de kerkenraad de tucht moet laten gelden zijn dronkenschap, ruzie en seks voor het huwelijk.
Na twee jaar gaat ds. Kok weer weg. Zijn opvolger ds. Strik blijft aanmerkelijk langer, wel 25 jaar.

Kerkelijk leven
Een orgel kan men niet betalen en men maakt gebruik van een voorzanger. In die tijd was er nog geen christelijke school in Roden, die kwam pas in 1907, en daarom was er op donderdagmorgen, vrijdagavond en zaterdagmorgen catechisatie voor de jeugd. Als je wilde trouwen deed je dat op zondagmorgen; dat scheelde de dominee een preek en er was publiek. Als je ‘moest’ trouwen door een zwangerschap, moest je eerst schuld belijden voorin de kerk, een traumatisch gebeuren. Volgens mij werd dat hier rond 1915 afgeschaft.
Tot 1879 is er geen koster, wel een schoonmaakster, weduwe Andries genoemd. Nog een grappige anekdote uit 1888: als je te laat kwam op de kerkenraadsvergadering moest je een boete betalen van tien cent! Ds. Felix is niet zo succesvol in de gemeente; er is veel gedoe over weinig, het pastoraat blijft achter en men moet alle zeilen bijzetten om een scheuring te voorkomen. De kerkenraad slaakt een zucht van verlichting als hij na zestien jaar (in 1909) met emeritaat gaat ‘vanwege langdurig en voortdurend zenuwlijden. In 1903 telt de gemeente in Roden 319 zielen. In 1907 zegt men de samenwerking met Een op en men belegt een feestelijke dienst tijdens Rodermarkt voor de jeugdigen. Goed idee!

Nieuwe pastorie en tramlijn
In 1910 komt er weer een nieuwe dominee: ds. J. Scholten en een nieuwe pastorie! Deze dominee verricht veel goed werk voor de gemeente. De eerste koster Jan Veninga wordt benoemd voor een salaris van f 40,- per jaar. Eerst is er nog verzet vanuit de kerkenraad tegen de aanleg van de tramlijn naar Groningen vanwege het lawaai tijdens de kerkdienst, maar later is men wat blij dat ze 10 are grond kunnen verkopen aan de trammaatschappij voor f 500,-.

Erfenis
Eind 1915 krijgt de kerk een erfenis van f 11.000,- van dhr. J. Borgers. Een groot bedrag. Komt er dan nu eindelijk een orgel in de kerk? Ds. Scholten stelt echter voor hier een nieuwe kerk van te bouwen. Helaas krijgt hij dit niet voor elkaar en hij vertrekt na een beroep naar Harkema-Opeinde. De volgende dominee Haspers krijgt het wel voor elkaar al heeft het nog heel wat voeten in de aarde. Meester Apotheker krijgt inmiddels een vergoeding van f 20,- voor het voorzingen in de kerk.
De kerk lekt en is te klein; er moet nu echt een nieuwe kerk komen. Voor f 20.000,- moet het lukken, veel meer dan de 11.000 van een aantal jaren terug. De gemeente legt zelf f 8000,- op tafel en naast de erfenis die er nog is, sluit men voor het resterende bedrag een lening af. Wanneer een broeder in de kerkenraad hier een opmerking over maakt wordt hem de mond gesnoerd met de opmerking: ‘Als de tijden weer wat normaler worden, kan het traktement van de dominee wel weer naar beneden…’

Een nieuwe kerk
Op 1 juli 1919 wordt dan eindelijk de eerste steen gelegd. De gemeenteleden hebben de fundering zelf gegraven en zand en stenen gesleept. Onder leiding van architect Heldring uit Hoogkerk kan men aan de slag. De gemeente kerkt tijdelijk in een hulpkerk. Helaas mogen ze geen gebruik maken van de Hervormde Kerk omdat ds. Haspers daarvoor niet wil betalen aan de kerkvoogden. Op woensdagmiddag 4 december 1919 is het al zover en wordt het nieuwe kerkgebouw in gebruik genomen. Een verwarming kan nog niet uit maar wel elektrisch licht! Er is zelfs een orgel; voor f 1700,- heeft de kerk deze uit Bedum kunnen overnemen. Persoonlijk gekeurd door broeder Mulder en Scharft. ‘Orgeltrapper’ wordt J. van Wijk voor f 25,- per jaar en de koster krijgt ook loonsverhoging. Vanaf de preekstoel gezien, moeten de mannen rechts en achterin het middenschip zitten, terwijl de vrouwen links en voorin het middenvak moeten plaats nemen. Koster H. Holt krijgt in een grootmoedige bui salarisverhoging, nu f 70,- per jaar.
De kerkleden uit Steenbergen die dat willen, mogen zich aansluiten bij Een waar zij zich meer mee verbonden voelen.

Geschiedenis
Er is nog veel meer te vertellen over de verdere geschiedenis maar dan zouden we een speciale uitgave van Kerknieuws moeten maken. Met de ogen van nu kunnen we ons verwonderen en verbazen over de toewijding aan de ‘goede’ zaak en de offers die mensen hiervoor hebben gebracht. Jan Blokker zei ooit: ‘Geschiedenis is niet wat er gebeurd is, geschiedenis is wat de mensen zich herinneren’ en daar komen we achter door op zoek te blijven gaan en te luisteren naar elkaars verhalen.

Gedenksteen en Bouwtekeningen: (klik voor vergroting)

Gedenksteen St.GK 1857

 

 




 

 

 

 bouwtek GK totaalcomprbouwtek GK zijgevelcompr




 

 

 

 

Meer informatie
Drie delen: ‘Koksianen in Roden’ door Jan Aukema en Klaas Bruinsma geschreven voor Historisch Roden en de foto’s en artikelen die Tom Meijer verzameld heeft.

Vanaf 12 januari 1857>>>

Koksianen in Roden>>>

Toespraak Jan Aukema>>>

Nettie, Kramer, vicevoorzitter Kerkenraad E-mailcontact>>>

X

Right Click

Geen kopieermogelijkheid